Menno’s verhaal: “Vrijheid kan alleen werken in een egalitaire maatschappij”

Menno zet zich bij DiEM25 in voor een democratische revolutie van onderaf. Ooit stond hij als ether-dissident aan de wieg van Rabotnik TV. Voor deze serie verhalen uit de stad sprak ik hem over de overeenkomsten tussen de Piratentelevisie uit de jaren tachtig en de opkomst van het internet, de samenhang tussen vrijheid en gelijkheid en de traditie waar wij als Piratenpartij onderdeel van zijn.

Piraterij

Ik zeg altijd dat ik het langst Piraat ben van jullie allemaal. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig werd in Amsterdam kabeltelevisie aangelegd. Hierdoor gebeurden er een paar dingen. Iedereen had opeens toegang tot allemaal buitenlandse tv-zenders, de antennes die overal op de daken stonden om tv te kijken werden verboden en er kwamen allemaal Piratenzenders op. TV werd opgevangen met grote satellietschotels en van daaruit de kabel opgejast. Door op zo’n schotel ‘in te stralen’ met een zender en zo’n antenne, waar er dus opeens een heleboel van waren, kon je zomaar je eigen tv-zender beginnen. De analogie met wat er later gebeurde op het internet is eigenijk heel groot. Er werden allemaal zenders opgericht met alleen maar porno, er werd veel reclame uitgezonden, wat toen nog verboden was op de Nederlandse televisie en er werden speelfilms uitgezonden die nog helemaal niet in de bioscoop waren verschenen. Wij waren eigenlijk één van de weinigen die een eigen televisieprogramma begonnen.

Rabotnik TV

Met Rabotnik TV wilden we dingen laten zien uit ons leven en onze cultuur, die je op wat wij de grotemensentelevisie noemden niet zag. We lieten dingen horen als punkmuziek of maakten bijvoorbeeld reportages over kraakgemeenschappen in grote industriële panden die daar als een soort coöperatief een tentoonstelling organiseerden, of bandjes lieten optreden. Het was een uitlaatklep voor onszelf maar het liet ook aan de stad zien waar wij eigenlijk mee bezig waren. Op een gegeven moment kregen we ook steeds meer brieven van mensen die ons dan hadden gezien. Kreeg je opeens een brief van iemand uit een bejaardentehuis in Diemen die zegt ‘Beste meneer, heel erg bedankt voor het programma dat u maakt. Nu begrijp ik eindelijk waarmee mijn kleindochter elk weekend bezig is.’ Het was ook echt voor de stad.

Ether-dissidenten

Het begon heel naïef en helemaal niet politiek eigenlijk, maar langzaam begon dat er toch in te sluipen. Wij werden Piratenzenders genoemd maar we vonden dat helemaal niet leuk. Dat associeerden wij met de commerciële radiopiraten als Veronica die superveel geld verdienden met het laten horen van lelijke popmuziek. Toen gingen we een nieuwe naam bedenken voor wat we dan wél waren: ether-dissidenten. We dachten: als er in het Oostblok dissidenten zijn, hebben we die in het Westen ook nodig. Dat zijn wij. Met dat idee hebben we contact gezocht met de Russische ambassade in Den Haag. Wij stelden voor dat wij onze cultuur in Rusland bekend zouden maken en zij vonden ons wel interessant. Die dachten: ‘wij hebben hier met een hele radicale groep te maken, die we misschien wel voor ons karretje kunnen spannen.’

Politieke televisie

Op een gegeven moment lanceerden de Russen een satelliet voor radio en tv: Horizont 1. Toen vertelden wij iedereen dat wij daar een eigen kanaal op zouden krijgen en ze geloofden ons ook nog. Op een gegeven moment werden we geïnterviewd door een Duitse journalist die een stuk schreef over Piratenzenders in Nederland. Kwam er een artikel in Die Zeit met als kop “Rabotnik TV brengt punk naar Siberië.” Dat was dus helemaal niet waar. Maar toen hadden we wel echt het gevoel dat we iets konden doen met onze zender en zijn we ons ook bewust op de politiek gaan oriënteren. Uiteindelijk werden we bijna een soort propagandazender voor een lokale partij: ‘De Reagering’. Hun slogan was “Den Haag weg uit Nederland, om te beginnen uit Amsterdam.” Die hele municipalistische beweging waar we nu mee bezig zijn, zag je daar eigenlijk al een beetje in terug.

Vrijheid en gelijkheid

Als ik terugdenk aan die periode ging die heel erg over vrijheid. Dat ene jaar dat we hebben uitgezonden was echt het jaar van de vrijheid. De hele sfeer in de stad was toen ook zo. Maar het is wel belangrijk dat je met de goede soort vrijheid bezig bent. Die radiopiraten die bakken met geld verdienden beriepen zich op dezelfde principes. Maar vrijheid kan eigenlijk alleen echt werken in een maatschappij die ook heel egalitair is. Op elk vlak. Het is echt èn èn, vrijheid en gelijkheid. We begonnen heel naïef maar werden dat ook minder. Achteraf gezien waren we onderdeel van een grote undergroundtraditie in de twintigste eeuw. Wat begon met Dada, in de jaren zestig door de provo’s werd opgepakt en daarna punk werd, ging later verder met Rabotnik. Ik zie het ook bij de Piratenpartij terug. Een heel sterke vrijheidsdrang samen met het gelijkheidsbeginsel.