Het verhaal van Barcelona: Verandering uit de steden

Steden grijpen de macht. Waar nationale regeringen het laten afweten tonen lokale leiders moed. We zien het in de hele wereld. Toen Donald Trump uit het klimaatakkoord stapte waren het de Amerikaanse steden – van het Democratische Pittsburgh tot het Republikeinse San Diego – die hun verantwoordelijkheid namen. Sanctuary cities zoals San Francisco beschermen de rechten van hun bewoners, ook wanneer die volgens de staat niet de juiste papieren hebben. Aan onze kant van de oceaan lopen Zuid-Europese steden als Barcelona, Madrid en Napels voorop in de strijd voor een krachtig lokaal bestuur. Napels bouwt aan een coöperatieve en democratische stad. Barcelona laat zien dat de gemeenschap niet hoeft te verliezen van de economische ‘wetten’ van het massatoerisme. Niet alleen zien we dat steden aan macht winnen, op steeds meer plekken nemen bewoners hun steden terug. Een lokale revolutie die geen landsgrenzen kent is begonnen.

Vorig weekend mocht ik namens de Piratenpartij afreizen naar Barcelona voor de Fearless Cities conferentie. Rond de 700 betrokken bewoners, activisten en vernieuwende politici uit de hele wereld kwamen samen om het over municipalisme te hebben. Het municipalisme is een bottom-up beweging van mensen die de wereld verbeteren vanuit hun stad, ook als ze daarvoor de staatsmacht moeten teruggrijpen. Mensen met radicaal andere achtergronden, van maatschappelijk werkers uit de voorsteden van Kaapstad tot strijders voor vrouwenrechten in de autonome Syrische regio Rojava gingen met elkaar in gesprek. De ene bezoeker zet zich misschien in voor een duurzame stad en de ander strijdt tegen huizenspeculatie of institutioneel-racisme, iedereen is bezig met het zelfde municipalistische project. De bewoners, activisten en politici van Fearless Cities geven inclusief, op zoek naar consensus, met grote aandacht voor de gemeenschap en door-en-door democratisch vorm aan hun steden.

Het werkt. Wanneer je geen boodschap op mensen afvuurt, maar open met ze in gesprek gaat is veel radicaler beleid mogelijk, ook over grote thema’s. Madrid en Barcelona stelden hun stad open voor 15.000 vluchtelingen. Twee jaar eerder werden in Barcelona nog duizenden mensen per maand hun huis uitgezet omdat ze de gestegen huur niet meer konden betalen. Een gebrek aan eigen uitdagingen was niet het probleem, zou je zeggen. Toch gebeurde het. Door de gemeenschap centraal te stellen en ruimte en steun te geven aan commoners, coöperatieven en actieve bewoners kun je breed gedragen radicaal-duurzame stappen zetten. Door het samen te doen, in gesprek, is een radicaal vernieuwende politiek mogelijk.

Toen ik opgroeide was Amsterdam de progressieve hoofdstad van de wereld. Wij organiseerden de Gay-games, ons drugsbeleid werd alom geroemd en onze burgemeester sloot het eerste burgerlijke huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht in de wereld. Amsterdam was van ons allemaal. Het was een sociale stad waar voor iedereen de ruimte was, of je nou een punker was of een conservatieve moslim, of je nou een ton verdiende of van een uitkering leefde. Dat is nu helaas anders. Mannen durven niet meer samen hand in hand over straat te lopen, mensen in een Djellaba worden uitgescholden, ons drugsbeleid is zelfs door sommige Amerikaanse staten voorbij gestreefd en een betaalbare woning is niet te vinden. Dat kan niet langer. Het is tijd dat Amsterdam weer de stad is waar vrijheid en solidariteit samenkomen. Als het niet lukt met Den Haag doen we het zelf wel.

Mensen die zijn gevlucht voor oorlog, honger en economische uitbuiting verdienen meer dan bed, bad en brood. We kunnen niet accepteren dat de goedkeuring van politiek Den Haag boven internationale mensenrechtenverdragen gaat. Niet een nationale korpschef maar ons gekozen lokale bestuur zou moeten gaan over de vraag of je bij onze politie wel of geen hoofddoek mag dragen. Niet de economische macht van vastgoedmakelaars maar de behoefte van de gemeenschap zou moeten bepalen hoe we huisvesting in onze stad organiseren. Het is niet oké dat Haagse wetgeving voorkomt dat alle lagen van de bevolking in onze stad kunnen wonen.

Een lokale politieke revolutie is nodig om grote uitdagingen als klimaatverandering en sociale ongelijkheid aan te kunnen. We kunnen vernieuwing niet aan populistisch rechts laten. De municipalistische beweging laat zien dat het anders kan. Dat een inclusieve, duurzame en rechtvaardige toekomst mogelijk is. Verandering komt van onderen. Doe je mee?